Waardoor ontstaat overgewicht?

Overgewicht ontstaat wanneer het lichaam gedurende langere tijd meer energie binnenkrijgt dan het verbruikt. Het overschot wordt grotendeels opgeslagen als lichaamsvet. Dat klinkt eenvoudig, maar de oorzaken achter deze energiebalans zijn dat niet. Lichaamsgewicht wordt beïnvloed door een combinatie van leefstijl, erfelijke aanleg, hormonen, slaap, medicatie en omgeving. Bij de ene persoon speelt voeding een grote rol, terwijl bij een ander meerdere factoren tegelijkertijd bijdragen.

Voeding en beweging

Eten en drinken leveren energie. Wanneer iemand structureel meer calorieën binnenkrijgt dan het lichaam nodig heeft, kan het gewicht toenemen. Vooral calorierijke voeding, grote porties, tussendoortjes en suikerhoudende of alcoholische dranken kunnen ongemerkt veel energie leveren. Tegelijkertijd bewegen veel mensen minder dan vroeger. Niet alleen sporten telt hierbij mee. Ook dagelijkse beweging, zoals lopen, fietsen, traplopen en lichamelijk werk, bepaalt hoeveel energie het lichaam gebruikt.

Erfelijke aanleg

De ene persoon komt gemakkelijker aan dan de andere. Erfelijke factoren kunnen invloed hebben op onder andere eetlust, verzadiging, vetopslag en energieverbruik. Genetische aanleg betekent niet automatisch dat iemand overgewicht krijgt, maar kan de gevoeligheid ervoor wel vergroten. Ook verschillen in de manier waarop het lichaam reageert op gewichtsverlies kunnen deels biologisch bepaald zijn.

Honger, verzadiging en hormonen

Het lichaam regelt de voedselinname met een complex systeem van hormonen en signalen tussen onder andere de darmen en hersenen. Deze signalen bepalen mede wanneer we honger krijgen en wanneer we ons verzadigd voelen. Na gewichtsverlies kan het lichaam hierop reageren door de eetlust te vergroten en het energieverbruik te verlagen. Het lichaam probeert als het ware het verloren gewicht terug te krijgen. Dat is een van de redenen waarom langdurig gewichtsverlies moeilijk kan zijn.

Slaap en stress

Ook slaap kan invloed hebben op het lichaamsgewicht. Te weinig of onregelmatig slapen kan processen beïnvloeden die betrokken zijn bij honger, verzadiging en voedselkeuzes. Langdurige stress kan eveneens een rol spelen. Sommige mensen gaan onder invloed van stress meer of anders eten. Daarnaast kan stress de nachtrust en dagelijkse activiteit beïnvloeden.

Medicijnen en medische oorzaken

Sommige medicijnen kunnen gewichtstoename als bijwerking hebben. Dit geldt bijvoorbeeld voor bepaalde antidepressiva, antipsychotica, corticosteroïden en diabetesmedicatie. In sommige gevallen speelt een medische aandoening een rol bij gewichtstoename. Een arts kan beoordelen of daar aanwijzingen voor zijn.

Meestal is er niet één oorzaak

Overgewicht is zelden terug te voeren op één enkele factor. Vaak ontstaat het geleidelijk door een samenspel van biologie, gedrag en omgeving. Daarom kan ook de aanpak per persoon verschillen. Bij de behandeling wordt niet alleen gekeken naar hoeveel iemand weegt, maar ook naar factoren die gewichtstoename veroorzaken of in stand houden. Dat helpt om te bepalen welke aanpak op langere termijn het meest passend is.